Neofobia jest formą odmowy jedzenia, wyborem żywieniowym. Nie jest zaburzeniem,
jednakże jej duże nasilenie i niewłaściwe postępowanie otoczenia (rodziców, opiekunów) mogą
utrwalić zachowania neofobiczne i przyczynić się do rozwoju wybiórczości pokarmowej.
Pojawia się około 18 – 24 miesiąca życia. Stanowi naturalny proces rozwoju kompetencji i
preferencji żywieniowych. Nie wymaga specjalistycznej pomocy, a jedynie wiedzy i spełniania zasad,
które pozwolą przejść przez ten okres bez negatywnych konsekwencji na przyszłość. Biorąc pod
uwagę fakt, że dziecko rodzi się z zdolnością do samoregulacji żywieniowej która jest napędzana
odczuciem głodu, nie należy się martwić zanadto nasilającą się w pewnych okresach życia niechęcią
do jedzenia wybranych pokarmów.
Na początku wstępowania neofobii, tj. po 18 m-cu życia odmowa jedzenia jest podyktowana
niesmakiem, lękiem przed nowym, nieznanym jedzeniem. Jest to reakcja automatyczna, niezależna
od woli. Lęk przed zjedzeniem wynika z nierozpoznania jedzenia przez dziecko, albo jego błędnego
rozpoznania. Na tym etapie rozwoju dziecko dopiero uczy się rozpoznawania i kategoryzowania
produktów żywnościowych.
Natomiast w okresie przedszkolnym powodem odmawiania zjedzenia określonego pokarmu
jest zwykle uczucie wstrętu. Jedzenie może wydawać się zepsute (np. ugotowane jabłko),
zabrudzone (np. natka pietruszki w zupie, makaron w sosie).
Zaś w okresie późnego dzieciństwa i dorosłości przyczyną odmowy jest nieodpowiedniość
kulturowa ( zjedzenie szarańczy czy owoców morza nie jest charakterystyczne dla naszej kultury).
Jednakże nie wszystkie odmowy wynikają z neofobii. Mogą również wynikać z czynników
pozażywieniowych. Zdarza się, że decydują o tym czynniki psychologiczne, np. rodzące się w dziecka
w okresie około 3 r. ż. poczucie autonomii, samodecydowania, czy problem z regulacją emocji.
Czasami mogą to być przyczyny fizyczne, np. spowolniony wzrost, zmniejszone zapotrzebowanie
kaloryczne, zmienny apetyt wynikający ze skokowego wzrastania organizmu. Bywa, że odmowa
wynika z trudności sensorycznych w formie nadwrażliwości smakowych, węchowych jak również
wynikających z czucia głębokiego, tj. usiedzenie w jednym miejscu, przy stole. Innym powodem mogą
być trudności oromotoryczne, czyli te które wynikają z budowy i sprawności narządu żucia, języka i
warg. W przypadku wyżej wymienionych przyczyn czasami konieczne jest podjęcie specjalistycznej
terapii sensorycznej, psychodietetycznej, miofunkcjonalnej. Ważnym czynnikiem nasilającym
odmowę mogą być predyspozycje genetyczne ( mama też była „niejadkiem” ).
Jakie zachowania otoczenia mogą być niekorzystne dla budowania kompetencji żywieniowych
dziecka:
Proponowanie tylko znanych i lubianych posiłków.
Zmuszanie dziecka do jedzenia, nachalne karmienie.
Przemycanie jedzenia, np. warzyw.
Jedzenie przed ekranem, książką.
Jedzenie w trakcie innych czynności.
Oddzielanie posiłków dziecka od posiłków dorosłych.
Co sprzyja rozwojowi kompetencji żywieniowych i chroni przed wybiórczością pokarmową?
Różnorodność proponowanych posiłków.
Możliwość eksplorowania, poznawania wielozmysłowego nowych pokarmów po to, aby
budować wiedzę o jedzeniu i uczyć się kategoryzować pokarmy.
Wspólne spożywanie posiłków.
Stosowanie zasad responsywnego karmienia: dziecko decyduje czy je i ile je, rodzic decyduje
co i kiedy serwuje dziecku, w jakich okolicznościach.