Elektrostymulacja to metoda wykorzystywana jako uzupełnienie terapii logopedycznej oraz, w określonych przypadkach, leczenia ortodontycznego. Jej celem jest wspieranie pracy mięśni i struktur zaangażowanych w funkcje takie jak ssanie, połykanie, oddychanie, żucie, artykulacja czy prawidłowa pozycja spoczynkowa języka i żuchwy.
Zabieg wykonywany jest z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu medycznego, który umożliwia dostosowanie parametrów stymulacji do wieku, potrzeb i możliwości pacjenta. Wykorzystywane impulsy mają niskie natężenie i są odpowiednio dobierane przez specjalistę.
Elektrostymulacja nie zastępuje terapii logopedycznej. Najczęściej stanowi jej uzupełnienie – może przygotować aparat artykulacyjny do pracy, wspierać aktywizację określonych grup mięśni oraz ułatwiać wykonywanie ćwiczeń, które są trudne do przeprowadzenia wyłącznie za pomocą tradycyjnych metod.
Na czym polega elektrostymulacja?
Podczas zabiegu na określone obszary ciała, w zależności od celu terapii, umieszczane są elektrody. Urządzenie generuje delikatne impulsy elektryczne, które oddziałują na odpowiednie struktury i mogą wspierać aktywność nerwowo-mięśniową.
W zależności od zastosowanych parametrów i miejsca stymulacji pacjent może odczuwać delikatne mrowienie, pulsowanie lub lekkie drżenie mięśni. U części osób odczucia są bardzo niewielkie lub praktycznie niezauważalne.
Impulsy są dobierane indywidualnie. Szczególne znaczenie ma wiek pacjenta, jego wrażliwość, rodzaj występujących trudności oraz cel, jaki ma zostać osiągnięty podczas terapii.
Jakie efekty może wspierać elektrostymulacja?
Stymulacja może być wykorzystywana między innymi do wspierania pracy osłabionych mięśni oraz poprawy ich aktywności. W odpowiednio dobranych przypadkach może wspierać:
- aktywizację mięśni twarzy i jamy ustnej,
- poprawę siły i kontroli mięśniowej,
- pracę mięśni odpowiedzialnych za prawidłową pozycję warg i języka,
- przygotowanie aparatu artykulacyjnego do ćwiczeń,
- poprawę kontroli ruchów potrzebnych podczas mówienia,
- pracę nad prawidłowym wzorcem połykania,
- poprawę funkcji związanych z żuciem i przyjmowaniem pokarmów,
- wspieranie prawidłowej pozycji spoczynkowej języka, warg i żuchwy.
Efekty terapii zależą od przyczyny problemu, wieku pacjenta, rodzaju zaburzenia, jego nasilenia oraz regularności prowadzonej terapii. Dlatego elektrostymulacja powinna być dobierana indywidualnie i stosowana jako element szerszego postępowania terapeutycznego.
Dla kogo może być pomocna?
Elektrostymulacja może być rozważana w terapii dzieci i dorosłych z różnego rodzaju zaburzeniami funkcji orofacjalnych i aparatu mowy.
Wśród wskazań mogą znajdować się między innymi:
- trudności w ssaniu u niemowląt oraz problemy z prawidłowym domykaniem ust,
- obniżone lub wzmożone napięcie mięśniowe w obrębie twarzy, jamy ustnej lub innych struktur istotnych dla funkcji mowy,
- zaburzenia czucia w obrębie twarzy i jamy ustnej, w tym nadwrażliwość lub obniżona wrażliwość,
- trudności związane z przyjmowaniem pokarmów i wybiórczością pokarmową, gdy występują również trudności sensoryczno-motoryczne,
- nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka, warg lub żuchwy,
- utrzymywanie otwartych ust w spoczynku,
- obniżona pozycja języka w jamie ustnej,
- opadanie żuchwy,
- nieprawidłowy wzorzec połykania,
- trudności w zakresie funkcji oralnych,
- wybrane wady wymowy, szczególnie gdy ich podłożem są trudności motoryczne lub nieprawidłowa praca struktur aparatu artykulacyjnego,
- zaburzenia funkcji mięśniowych towarzyszące niektórym zespołom genetycznym,
- następstwa wybranych schorzeń neurologicznych, w tym udaru lub mózgowego porażenia dziecięcego,
- wybrane zaburzenia związane z funkcjonowaniem nerwów odpowiedzialnych za pracę mięśni twarzy i jamy ustnej.
W przypadku osób z rozpoznanymi chorobami neurologicznymi, genetycznymi lub innymi schorzeniami wymagającymi specjalistycznego leczenia zastosowanie elektrostymulacji powinno być każdorazowo poprzedzone odpowiednią oceną i kwalifikacją.
Elektrostymulacja a terapia logopedyczna
Najlepsze efekty można uzyskać wtedy, gdy elektrostymulacja jest częścią kompleksowej terapii, a nie pojedynczym działaniem.
Sam zabieg może wspierać aktywizację określonych mięśni, jednak pacjent potrzebuje również nauczyć się prawidłowego wykonywania konkretnych funkcji. Dlatego elektrostymulację można łączyć z ćwiczeniami logopedycznymi, terapią miofunkcjonalną, ćwiczeniami oddechowymi, pracą nad połykaniem czy ćwiczeniami artykulacyjnymi.
W praktyce oznacza to, że stymulacja może być wykorzystywana jako przygotowanie do właściwej pracy terapeutycznej lub jako jej uzupełnienie.
Jak wygląda zabieg?
Przed rozpoczęciem zabiegu specjalista ocenia potrzeby pacjenta i dobiera odpowiednie miejsce oraz parametry stymulacji. Następnie elektrody zostają umieszczone w odpowiednich obszarach.
Pojedynczy zabieg może trwać około 5–25 minut, w zależności od wieku pacjenta, jego potrzeb, rodzaju zaburzenia oraz zastosowanego protokołu.
Zabieg jest zazwyczaj dobrze tolerowany. Pacjent może odczuwać delikatne mrowienie, pulsowanie lub lekkie skurcze mięśni. Intensywność stymulacji powinna być dostosowana do indywidualnej tolerancji.
Jak często wykonywane są zabiegi?
Częstotliwość oraz liczba zabiegów są ustalane indywidualnie. W niektórych przypadkach stosuje się serie zabiegów, a w innych elektrostymulacja jest regularnie włączana do prowadzonej terapii logopedycznej.
W przypadku serii zabiegów często stosuje się kilkanaście lub kilkadziesiąt spotkań, wykonywanych kilka razy w tygodniu. Ostateczny plan powinien jednak wynikać z oceny specjalisty i aktualnych potrzeb pacjenta, a nie z jednego, uniwersalnego schematu.
Dlaczego warto łączyć różne metody?
Niektóre zaburzenia funkcji aparatu mowy mogą być trudne do skorygowania wyłącznie poprzez ćwiczenia. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których występują znaczne trudności z napięciem mięśniowym, czuciem, kontrolą ruchu lub aktywizacją określonych grup mięśni.
W takich przypadkach elektrostymulacja może stanowić dodatkowe narzędzie wspierające terapię. Jej zadaniem jest stworzenie lepszych warunków do pracy nad prawidłowym wzorcem ruchowym i funkcjonalnym.
Warto jednak pamiętać, że elektrostymulacja nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. O tym, czy może być zastosowana u konkretnego pacjenta, powinien zdecydować odpowiednio wykwalifikowany specjalista po ocenie jego funkcjonowania i wykluczeniu przeciwwskazań.
Elektrostymulacja jako element indywidualnie dobranej terapii
Każdy pacjent może wymagać innego sposobu postępowania. U jednej osoby najważniejsza będzie praca nad napięciem mięśniowym, u innej nad pozycją języka, połykaniem, czuciem w obrębie jamy ustnej czy funkcjami związanymi z mową.
Dlatego elektrostymulacja powinna być traktowana jako narzędzie wspierające terapię, którego zastosowanie, miejsce stymulacji, parametry oraz częstotliwość zabiegów są dobierane indywidualnie.