Mowa to podstawowy sposób, w jaki dziecko porozumiewa się z otoczeniem. Dzięki niej może wyrażać swoje potrzeby, emocje i myśli oraz budować relacje z innymi. Rozwój mowy to nie tylko wypowiadanie słów, ale również rozumienie tego, co mówią inni i stopniowe uczenie się coraz bardziej złożonej komunikacji.
Dziecko potrzebuje mowy do nauki, zabawy i codziennego funkcjonowania. Gdy mowa rozwija się wolniej niż u innych dzieci, mówimy o opóźnionym rozwoju mowy (ORM). Dotyczy sytuacji, kiedy dziecko w wieku 2 lat nie wypowiada sków, a w wieku 3 lat nie wypowiada zdań [3]. Wczesne zauważenie trudności i wsparcie logopedyczne mogą znacząco pomóc dziecku w dalszym rozwoju i ułatwić mu komunikację z otoczeniem.
Rozwój mowy, tak jak rozwój każdej innej sprawności ma swoje stadia, normy czasowe.
Pierwszy etap rozwoju mowy to okres melodii. Około 2-3 miesiąca życia dziecko zaczyna głużyć, czyli wydawać przypadkowe dźwięki, głównie głoski gardłowe i samogłoski, niewiązane jeszcze z konkretnym znaczeniem, a około 5-6 miesiąca życia pojawia się gaworzenie, czyli powtarzanie ciągów sylab, często w formie „zabawy” dźwiękami.
Około 1 roku życia życia dziecko wypowiada pierwsze słowa. Przyjmuje się, że roczne dziecko wypowiada adekwatnie do sytuacji od 1 do 10 słów. Zalicza do nich zarówno proste słowa typu tata/mama, jak i wyrażenia dźwiękonaśladowcze typu miau (gdy widzi kota), am (gdy widzi/prosi o jedzenie), czy bam (gdy coś upadnie). Dziecko może nie być w stanie prawidłowo wypowiadać całych słów, dlatego do zasobu słownictwa dziecka zalicza się również ich uproszczenia, np. pi (piłka), bu (buty).
Drugi rok życia określany okresem wyrazu charakteryzuje się znacznym wzrostem zasobu słownictwa dziecka. Na początku dziecko rozumie dużo więcej, niż jest w stanie wypowiedzieć. Uznaje się, że około 18 miesiąca życia dziecko mówi około 50 słów, natomiast około 24 miesiąca między 200 a 500 słów. Pod koniec drugiego roku życia dziecko zaczyna łączyć proste słowa w zdania typu mama am, tata bu (jedzie) [1]. Dwulatek jest w stanie realizować prawie wszystkie samogłoski ustne: o u a e y oraz spółgłoski: p b m t d n l k ś ć dź [2].
Trzylatek będący na etapie okresu zdania mówi około 1000 słów i tworzy z nich zdania kilkuwyrazowe. W jego zasobie fonemów może brakować jedynie głosek: s z c dz sz rz cz dż r, które zastępuje głoskami łatwiejszymi, normatywnie realizowanymi. W mowie dziecka często spotykamy upodobnienia głosek w obrębie wyrazu, przestawianie głosek lub całych sylab, a także łączenie dwóch wyrazów w jeden [2].
Ostatni etap rozwoju mowy zwany okresem swoistej mowy dziecięcej rozpoczyna się około 3 roku życia i trwa do 7 roku życia. Jego mowa jest zrozumiała nie tylko dla rodziców i najbliższego otoczenia, ale również dla obcych osób. Pod koniec tego okresu dziecko prawidłowo realizuje wszystkie głoski [2].
Jeśli dziecko nie osiąga określonych umiejętności we wskazanym czasie konieczna jest konsultacja logopedyczna!
Na podstawie diagnozy specjalista dobiera indywidualnie dopasowaną terapię, która ma na celu jak najlepsze wyrównanie istniejących deficytów i wsparcie dalszego rozwoju dziecka. Odpowiednio prowadzona terapia logopedyczna pomaga dziecku stopniowo rozwijać umiejętności komunikacyjne, a rodzicom daje konkretne wskazówki, jak wspierać rozwój mowy na co dzień.
1. Łobacz P., Prawidłowy rozwój mowy dziecka, [w:] Podstawy neurologopedii, podręcznik akademicki
- Minczakiewicz E.M., Kształtowanie się mowy dziecka, [w:] Mowa-rozwój-zaburzenia-terapia.
- Pilarska E., Neurologiczne podstawy zaburzeń mowy u dzieci [w:] Biomedyczne podstawy logopedii.